Nadmierne zadłużenie – czym jest?

1Z nadmiernym zadłużeniem mamy do czynienia wówczas, gdy dla domowego budżetu kredytobiorcy liczne raty kredytów oraz innych zobowiązań stają się wyjątkowo dużym i trudnym, a czasami wręcz niemożliwym do udźwignięcia obciążeniem.

Zagadnienie, o którym tutaj mowa, może dotyczyć nie tylko osób, które niefrasobliwie zaciągają kolejne długi wobec instytucji finansowych, ale również tych, którzy stracili pracę. Przed nadmiernym zadłużeniem można się jednak chronić, co oczywiście warto robić. Po pierwsze warto bardzo dokładnie obliczyć koszty kredytu lub pożyczki oraz porównać oferty, wybierając najkorzystniejszą. Druga kwestia to dokładne przestudiowanie umowy, w której mogą znaleźć się zapisy wyjątkowo niekorzystne dla kredytobiorcy. W sytuacji kryzysowej warto postarać się wynegocjować zmianę warunków kredytu.

W niektórych przypadkach rozwiązaniem może być kredyt konsolidacyjny, jednak przed podpisaniem kolejnej umowy należy bardzo dokładnie obliczyć potencjalne koszty, jakie będziemy zmuszeni pokryć.

Co to jest kredyt konsolidacyjny?

2Kredyt konsolidacyjny pozwala połączyć kilka rat, które dłużnik jest zobowiązany płacić każdego miesiąca, w jedną, często wyraźnie niższą. Warto jednak dokładnie przeanalizować opłacalność takiej decyzji.

Skorzystanie ze wspomnianej możliwości przyczynia się do obniżenia miesięcznych wydatków, jednak może jednocześnie zwiększyć koszty kredytu, a także przedłużyć czas spłaty. „Połączenie” długów możliwe jest w przypadku większości zobowiązań zaciągniętych wobec instytucji finansowych (karta kredytowa, kredyt ratalny, gotówkowy, samochodowy, odnawialny, hipoteczny). Wnioskując o kredyt konsolidacyjny warto jednak wiedzieć, że zwiększyć może się nie tylko wysokość odsetek. Klient ubiegający się o nowy kredyt będzie zmuszony np. zapłacić prowizję za udzielenie kolejnego kredytu itd.

Zanim zdecydujemy się więc na skorzystanie z opisywanego tutaj rozwiązania, powinniśmy dokładnie policzyć dodatkowe koszty, jakie będziemy zmuszeni ponieść od razu, a także w dalszej perspektywie, nawet w ciągu całego okresu kredytowania.

Koszty kredytu – co warto o nich wiedzieć?

3Jeśli chodzi o definicję, całkowity koszt kredytu określa się jako wszelkie koszty, które zgadza się ponieść klient w związku z umową o kredyt konsumencki.

W praktyce jako koszty kredytu wymienia się: odsetki, prowizje, marże, podatki oraz koszty usług dodatkowych, jeśli skorzystanie z nich jest wymagane (za taką usługę można uznać na przykład ubezpieczenie mieszkania w przypadku kredytu hipotecznego). W dokonaniu oceny kosztów, które będziemy zmuszeni ponieść w związku z zaciągnięciem kredytu, pomocny jest instrument o nazwie rzeczywista roczna stopa oprocentowania. RRSO to pełen koszt kredytu, jaki ponosi konsument, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.

Dokłada definicja całkowitego kosztu kredytu znajduje się w ustawie z 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. nr 126, poz. 715 ze zm.), a konkretnie w art. 5 pkt 6. W przypadku wcześniejszej spłaty kredytu całkowity koszt ulega obniżeniu o koszty za czas, o który skrócono okres kredytowania.

W jakich przypadkach nie jest konieczne wnoszenie wkładu własnego?

4Wkład własny to pojęcie bardzo istotne w przypadku ubiegania się o kredyt hipoteczny. Wysokość wkładu własnego wpływa nie tylko na pozytywne lub negatywne rozpatrzenie wniosku kredytowego, ale również na wysokość rat oraz okres kredytowania.

W jednym przypadku dysponowanie przez potencjalnego kredytobiorcę wspomnianym zabezpieczeniem nie jest jednak konieczne. Aktualnie jedyna „furtka” to rządowy program Mieszkanie dla Młodych. Jeśli klient banku spełni wymagania, pozwalające mu na otrzymanie państwowej dotacji w ramach programu MdM, te pieniądze bank może uznać za wkład własny.

Jeszcze przed 2015 rokiem banki były skłonne udzielać kredyty hipoteczne bez wkładu własnego, jednak ze względu na kryzys finansowy absolutnym minimum jest dziś dysponowanie sumą, stanowiącą 10% wartości nieruchomości, jaką zamierza się kupić. Posiadanie zdolności kredytowej niestety aktualnie nie wystarczy i nie zapewnia pozytywnego rozpatrzenia przez bank wniosku o kredyt hipoteczny. Należy spełnić szereg innych wymogów.

Kredyt odnawialny

5Bardzo często stawia się znak równości pomiędzy kredytem odnawialnym a debetem – warto jednak mieć świadomość, że te dwie usługi nie są tym samym, choć występuje pomiędzy nimi wyraźne podobieństwo, jeśli chodzi o funkcjonalność.

Kredyt odnawialny zawsze powiązany jest z kontem osobistym. Bank lub inna instytucja finansowa udostępnia swojemu klientowi limit kredytowy o określonej wysokości. Wysokość limitu kredytu odnawialnego zawsze dodaje się do salda rachunku bankowego. Opisywana tutaj opcja to dobry wybór dla wszystkich tych, którzy otrzymują regularne wpływy na konto. Wspomniane rozwiązanie pozwala dysponować dodatkowymi pieniędzmi bez konieczności ciągłego podpisywania umów z bankiem. Na wysokość przyznawanego przez bank limitu kredytowego wpływa wysokość dochodów – im są one większe, z tym większego limitu możemy korzystać.

Co ważne, nie jest konieczne wykorzystywanie całej przysługującej klientowi sumy, a odsetki naliczane są tylko od kwoty, która została wypłacona/przelana, nie zaś od całego limitu.

Czy można odstąpić od umowy kredytowej?

Przepisy, a konkretnie Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715 ze zm.) stanowi, że klient, który zaciągnął kredyt w banku, może odstąpić od umowy kredytowej w ciągu 14 dni od jej podpisania.

Warto mieć świadomość, że nie jest przy tym konieczne podawanie przyczyn rezygnacji. Ustawa wyznacza pewne minimum, jednak bank może przedłużyć czas na odstąpienie, o czym powinien poinformować klienta w umowie kredytowej, którą muszą zaakceptować obie strony. Aby odstąpić od umowy kredytowej, wystarczy złożyć w banku odpowiednie oświadczenie – osobiście w siedzibie banku lub za pośrednictwem wysyłki pocztowej. Warto wiedzieć, że wraz ze sporządzoną przez kredytodawcę umową powinniśmy otrzymać od niego także gotowy wzór wspomnianego oświadczenia.

Rezygnując z umowy kredytowej w określonym terminie klient nie ponosi żadnych kosztów, jednak konieczne może okazać się zapłacenie wszystkich odsetek naliczonych w czasie korzystania ze środków pochodzących z kredytu.

Czym są raty równe i malejące?

Raty kredytu, które spłacamy, składają się z dwóch części: kapitałowej i odsetkowej. Pierwsza z nich to po prostu pieniądze, jakie pożyczył nam bank, druga natomiast – odsetki, czyli cena, jaką płacimy za kredyt i zysk banku.

Mówiąc najprościej, różnica pomiędzy ratami równymi i malejącymi polega przede wszystkim na proporcjach pomiędzy opisanymi powyżej częściami. Gdy wybierzemy raty równe, będziemy systematycznie oddawać bankowi identyczne sumy – zmieniać będą się wyłącznie proporcje pomiędzy częścią kapitałową a odsetkami. Jeśli zaś chodzi o raty malejące, wybór tej możliwości sprawi, że nasze comiesięczne zobowiązanie będzie stopniowo stawało się coraz niższe, ponieważ rata składać się będzie wówczas z części kapitałowej, a także odsetek od niespłaconej dotychczas części kapitału.

W miarę spłacania zobowiązanie finansowe wobec banku się zmniejsza, dlatego też odsetki stają się niższe. Opłacalność jednej i drugiej opcji pozwalają ocenić kalkulatory udostępniane przez poszczególne banki.

Czym jest BIG?

BIG, czyli Biuro Informacji Gospodarczej to instytucja gromadząca dane o nierzetelnych dłużnikach, którzy nie wywiązują się z zaciągniętych zobowiązań, bądź robią to nieterminowo.

Obecność informacji na nasz temat w BIK nie musi stanowić powodu do zmartwień, natomiast w BIG – już tak. Dane do opisywanej tutaj instytucji przekazują podmioty, które zawarły z Biurem odpowiednią umowę. Aktualnie na polskim rynku (stan na kwiecień 2016 roku) funkcjonuje pięć biur informacji gospodarczej: BIG InfoMonitor, Krajowy Rejestr Długów BIG, Rejestr Dłużników ERIF BIG, Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej (KBIG) oraz Krajowa Informacja Długów Telekomunikacyjnych (KIDT). Każda z wyżej wymienionych instytucji działa samodzielnie i na własny użytek prowadzi odrębną listę dłużników, dokładając wszelkich starań, by nie nastąpił przeciek informacji – wspomniane biura konkurują ze sobą.

W BIG przedsiębiorca sprawdzi dowolnego przedsiębiorcę bez ograniczeń i konsumenta za jego pisemną zgodą, a konsument – dowolnego przedsiębiorcę oraz siebie.

Jak sprawdzić informacje na swój temat w BIK?

Dostęp do danych gromadzonych w Biurze Informacji Kredytowej mają instytucje upoważnione: sąd, prokuratura, bank, SKOK, ale tylko wówczas, gdy regularnie przekazują do BIK informacje na temat swoich klientów.

Również sam klient ma możliwość sprawdzenia, co na jego temat znajduje się w bazie Biura, jednak tutaj także występują pewne obostrzenia – można robić to nie częściej niż raz na sześć miesięcy. Istnieje kilka sposobów pobrania raportu na własny temat. Najprostszym z nich jest założenie konta na portalu Biura Informacji Kredytowej i skorzystanie z oferty dla konsumentów. Można także sprawdzić swoją historię kredytową oraz scoring za pośrednictwem bankowości elektronicznej, jeśli bank, z którego usług się korzysta, posiada w swojej ofercie produkty BIK.

Kolejny sposób to wysłanie do Biura Informacji Kredytowej pisemnego wniosku o udostępnienie danych. Dodatkowe rozwiązanie to udanie się do jednego z Centrów Obsługi Klientów BIK, znajdujących się w wybranych bankach lub urzędach pocztowych.

Jakie informacje na temat kredytobiorcy znajdują się BIK?

W Biurze Informacji Kredytowej znajdują się dane dotyczące wszystkich rachunków kredytowych prowadzonych przez banki, Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe oraz instytucje finansowe, które udzielają kredytów konsumenckich poza sektorem bankowym.

To nieprawda, że w BIK mogą znaleźć się informacje wyłącznie na temat nierzetelnych kredytobiorców, ponieważ klienci, którzy spłacają swoje zobowiązanie zgodnie z harmonogramem, również tam trafiają. Jeśli chodzi o charakter zaciągniętych kredytów, BIK uwzględnia głównie: kredyty niecelowe i studenckie, kredyty na zakup towarów, papierów wartościowych oraz usług, kredyty mieszkaniowe i pracownicze, karty kredytowe i debetowe, a także limity debetowe w ROR i kredyty poręczone.

W przypadkach, gdy kredyty spłacane są terminowo, dane na temat kredytobiorców przetwarzane są w BIK do całkowitej spłaty kredytu. Banki otrzymują informacje dotyczące historii kredytowej konkretnych osób w postaci raportu, w którym występują wyłącznie dane – bez oceny.